હિંદુ ધર્મ: સત્વ અને સમીક્ષા

હિન્દુ ધર્મએ કેટલાક પ્રાચીન ધર્મોમાંનો એક છે. પ્રાચીન વિશ્વની સૌથી મોટી સંસ્કૃતિ જે સિંધુ ખીણ પ્રદેશથી શરૂ થઇ ત્યારથી આજ સુધી હિન્દુ ધર્મની શરૂ થયેલી પરંપરાઓનો ઓછામાં ઓછો છેલ્લાં પાંચ હજાર વર્ષથી વિકાસ થયો છે. હિન્દુ ધર્મનો કોઈ ‘સ્થાપક’નથી, કે પ્રબોધક કે પ્રારંભિક શિક્ષક નથી. હિન્દુઓ માને છે કે તેમના ધર્મની કોઈ ઓળખાણ અથવા શરૂઆત નથી અને તેથી જ તેને સનાતન ધર્મ 'શાશ્વત માર્ગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. નામની વાત કરીએ તો, ‘હિન્દુ’એ શબ્દ પહેલી વાર પર્સિયનો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યો હતો, જેનો ઉપયોગ ઈ.પૂ 6ઠ્ઠી સદીમાં સિંધુ નદીની પાર રહેતા લોકોનું વર્ણન કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. શરૂઆતમાં તેની કોઈ વિશિષ્ટ ધાર્મિક ભાવના નહોતી અને આ શબ્દનો ધાર્મિક અર્થ આશરે એક હજાર વર્ષ સુધી વિકસિત થયો નહોતો. પ્રસ્તુત અભ્યાસ લેખમાં હિન્દુ ધર્મની ઉત્પત્તિ, વ્યુત્પત્તિ, તથ્યો માન્યતાઓ અને ઇતિહાસ વગેરેનું સારરૂપ આલેખન છે.